WSNHID

Hanna Jarząbek „Margines odmienności“
Fotografie z życia codziennego lesbijek w Polsce
Wernisaż: 31 marca 2010 r., godz.18.00 (wystawę można oglądać do 19 kwietnia)
Galeria 2PiR

Pewien doświadczony fotoreportażysta powiedział: „Postawić sobie za cel sfotografowanie życia codziennego lesbijek, to postawić siebie samego przed ścianą”. Co ma być innego w codzienności lesbijek? Jej proza nie różni się niczym od prozy heteroseksualnej: ranne wstawanie, przeciąganie, zabiegi przed lustrem, kuchnia, trochę czułości, gazeta, praca, kuchnia, rozmowy, popołudniowy spacer, spotkanie ze znajomymi. Czasem może być tu i dziecko, czasem rodzice. Kot, pies, jak to w domu. Nudna zwyczajność. Tak, no i są dwie dziewczyny, w wannie i w łóżku też. Ale to przecież sfera intymna – co komu do tego?

Dlaczego to wywołuje w Polsce tyle sprzeciwu?

Trzeba mieć odwagę, żeby zabrać się za temat, który z natury jest nudny. Hanka Jarząbek jest i odważna, i zdeterminowana. Jej fotografowanie dziewczyn, które żyją razem, wynika ze złości i stanowi właściwie społecznie zaangażowaną akcję fotograficzną, a nie serię sesji zdjęciowych. Jarząbek zezłościło niewybredne podsycanie polskiej homofobii przez media i osoby publiczne. Mówi się, że dobra literatura powstaje w złości; nikt nigdy nie powiedział tego chyba o fotografii. A jednak na tym uczuciu fotografa zasadza się spora część spuścizny fotografii społecznej - z tą różnicą w stosunku do literatury, że w takiej fotografii złość jej autora może być motorem jego działania, a nie może przesądzać o emocjonalnym zabarwieniu dzieła. Zwłaszcza w fotoreportażu, który chce przecież być obiektywny.

Każde zdjęcie Hanki Jarząbek hołduje tej zasadzie. Każde ma bardzo dobry kadr, jest nasycone uczuciami pokazanych dziewczyn, klimatem sytuacji. Maksymalnie prosty przekaz. Obiektywny.

Czy to wystarczy, żeby zobaczyć w dziewczynach zwyczajne sąsiadki?

Nawet marginalna odmienność budzi w społeczeństwie potwory. Margines to ograniczone uczestnictwo. Każda odmienność inicjuje częściowe odrzucenie przez grupę. Jest dużo łatwiej najpierw poznać sąsiadki, a później dowiedzieć się i zaakceptować, że to lesbijki, niż odwrotnie. Czy tę tendencję może odwrócić obraz fotograficzny ich zwyczajnej codzienności? Lubimy podglądać, ale nie tak znów często lubimy to, co podglądamy. Denerwuje nas zarówno to, że ktoś coś ukrywa, jak i to, że dziś wszystko się odsłania. Denerwuje, że ktoś czegoś żąda. Coraz mniej tajemnicy, pokory, podporządkowania. Życia we wspólnocie. Prokreacji zamiast kreacji.

A może cały ten problem polskiej homofobii sprowadza się do kłopotu z prokreacją?
Powiew totalitaryzmu czy tylko katolicyzmu, okadzającego trudne narodziny społeczeństwa demokratycznego? Co to znaczy społeczeństwo demokratyczne w XXI wieku – to samo, co w wieku ubiegłym?

Zdaniem jednej z najbardziej wpływowych postaci amerykańskiej fotografii dokumentalnej (Roya Strykera), zdjęcia zawsze powinny stawiać jakieś pytania. Fotografie codzienności lesbijek Hanki Jarząbek obrastają pytaniami dalej i dalej, wciągając w dyskurs społeczny, daleko wykraczający poza ich temat właściwy.  Kto pyta, nie błądzi – mówią.

Monika Piotrowska
Kurator wystawy